Kalaallit Nunaanni aatsitassarsiorneq allanngoriartorfiup annertuup nalaaniippoq

Malik Vahl Rasmussenip ataataata – sumiiffiusumi inuiaqatigiinni RC-tut ilisimaneqartoq – suliffeqarfiutilik 60° North Greenland ApS, aamma 60°N-tut taaneqartartoq ingerlatarisimavaa. Suliffeqarfitillup sammisarisimavai asimi immikkut ittutut suliassat. Tassalu allanit tikinneqarneq ajortuni.

Suliffik Kalaallit Nunaata Kujataani Qaqortumi inissisimavoq, tamaani aatsitassarsiorfimmik kiffartuussisarsimalluni. Taavalu 2022-mi Malik Vahl Rasmussen angerlarsimaffigisaminut uteqqilluni suliffeqarfimmi piginnittooqataalermat suliffeqarfik suli annertunermik aatsitassarsiornermik suliffissuaqarfimmik alaatsinaataqalerpoq.

Tamatuminnga issittumi ingeniøritut ilinniagaqarnermik naammassisaqarsimasoq Malik Vahl Rasmussen oqaluttuarpoq, maannakkullu suliffeqarfiutilimmi 60°N-imi CEO-tut siuttutut inissisimaffeqarpoq. Ataatami suliffianut 2022-mi ingerlatariuagassamisut ilanngunnera sioqqullugu Malik Vahl Rasmussen Nuummi suliffimmi Munckimi sulisimavoq.

– Ukiuni 2000-imit 2013-imut suliaqartuusumi kuultisiorfimmi siullermi nunap iluata avataaniittuni suliassat tamaasa ataatama kiffartuussiffigai. Kiffartuussinera assersuutigalugit angallassanik aqutsinernik, angallassinernik, aamma sanaartornernik nassataqarpoq. Sulianut ilanngukkama, aammalu suliffiup avataanit misilittagaqalerlunga aatsitassarsiornermik suliffissuaqarfiup iluani suli inissilluartiternissamik sammisaqarnissarput attapparput, Malik Vahl Rasmussen oqaluttuarpoq, nangillunilu:

– Suli maannakkut ingerlatagut assigiinngiiaatsiartuupput. Nunap qaavaniittunik aamma sanaartornerit iluini annertuunik suliaqarpugut, aammali tamatigoortutut angallassanik aqutsinernik. Umiarsuaq 55 tonsinik usilersorsinnaasoq pigaarput, tamatumalu nassataraa illoqarfiup avataani annertuupilussuarnik suliaqarsinnaanerput. Suliniutit maannakkut ingerlassagut pingaarnertut tassaapput suleqatitaarput Critical Metals Corps peqatigalugu ingerlatagut. Kangerluarsuup kangerluata iluani suliniutinik ingerlassaqarpugut, tamaani ukiup taamaalinerata ungasinngitsukkut qaangiunnissaa sioqqullugu naammassiniakkatsinnik inunnut 30-nut qillerutinik sisamanik atuilluta qillerinermik ingerlassaraagut.

Maannakkut ukiup ilaani ulapaarfiunerpaap ingerlanerani sulisut katillugit suliffeqarfimmi sulisimasut 160-iupput. Tassaavoq januaarip qaammataanit, taamaallaat sulisunik 45-nik suliffeqartulimmit qaffariaat. Tamanna ”sakkortuumik qaffariaataasimasoq” Malik Vahl Rasmussenip oqaluttuaraa, aammali suliffeqarfimmit toqqissisimaffiusutut qaffariaataasimavoq.

– Ulapippallaarnerput pissutigalugu maannakkut suliassanik suli amerlanernik tigusaqarsinnaannginnerput atuisartutsinnut nassuerutigisimavarput, ingerlatseqatigiiffimmilu aaqqissuussiffiup tamarmiusup malittarinnissinnaanissaa isumagissavarput. Siusinnerusumi suliniutinut allanut assersuussigaanni maannakkut ingerlatseqatigiiffiit isumaqatigiissutinik milluuginnarpaatigut, taamaattumillu ajornartorsiut inuulluarniutitut iluseqalaaraluarpoq.

Malik Vahl Rasmussenip ataataata suliffeqarfik aqummagu imminut, aammalu atorfinitsitaminut inunnut 45-nit 50-inut naleqquttumik aaqqissuussamik pilersitaqarsimavoq. Taamaattumillu ukiormanna annertuumik sulisunik amerlisaqarneq unammillerfissanik tunngavissaliisimavoq.

– Ukiormanna uannut aaqqissuussiffiliorsinnaasumik suleqammik pissarsiaqarnissaq pisariaqartissimavara, taamaalilluta siunissami pisariaqartinneqartutut inissisimaffimmut pisinnaaniassagatta. Suliffeqarfiutilimmit KJ Greenlandimit Bjarke Fuglsang pissarsiaraara, peqatigalugulu piffissamut ungasissumut ingerlatarilersitassatsinnut toqqammavissamik inissiiniarnermik ingerlassaqarpugut.

”Sila tamatigut inissiiniartartuuvoq”

Malik Vahl Rasmussenip suliffeqarfiani unammillerfissat assut assigiinngissuseqarput, kisiannili siullertut pingaarnertullu silami pissutsit unammillerfissaliisarput.

– Sila tamatigut inissiiniartartuuvoq, taamaattumillu assersuutigalugu sulianut killiliissutinik qanittuaqqakkut pisussanik pilersaarusiornata ingerlataqarnissatsinnut pilersaarusiortarneq sungiusimavarput. Anorimut aamma silamut naleqqiullugit ullut nikisinneqarsinnaasut pillugit atuisartunik oqaloqateqartarpugut, tassami ukiup qanoq ilinerata qaangiukkiartornissaa qanilliartoraangat isumaqatigiissutit suli annermik kinguartittariaqarnissaannut aarleqqutissat annertusisarput, Malik Vahl Rasmussen oqarpoq, nangipporlu:

– Tamaani pissutsinut maannakkut atugaasunut tamakkununnga atuisartoq paasisaqartinneqassaaq. Silamik pissuteqarluni ingerlatat kinguartinnissaasa nunani tamalaani ingerlatseqatigiiffiit angisuut paasisinniarnerinut naleqqiullugu tamanna ajornakusoortutut suliassaasinnaasarpoq.

Unammillerfissaq angisooq alla Malik Vahl Rasmussenip taakkartugaa tassaavoq inuttassarsiortarneq. Naalagaaqqat imaaliallaannaq pissarsiassaanngitsut itisiliissutigaa, tassami suliffimmik, taassumalu oqaluttuarisaaneranik paasisimannittunik inoqassasoq pingaartuuvoq.

– Pineqartoq tassaavoq inunnik ilinniagaqartitsineq, aammalu taakku siunissami pisariaqartinneqalersumut inissisimaffimmut inissinnissaat. Tamanna uagutsinnut unammillerfissat anginerpaat ilagilissavaat. Sumiiffigisami sulisartut piginnaasallit assorsuaq amigaataapput. Ukiormanna filippinerinik 38-nik atorfinitsitsivugut, tassuunakkullu killiffiliussanik isumaqatigiissusianillu angusaqarnissatsinnik qularnaariniarnertut ingerlatassanik iliuuseqarnerput atuisartunut takutinniarput.

Taamaalinerani ukiumi pisoqarfiunerpaaq naammassippat sulisut Filippinerineersut qanoq atorunnaagaanissaannut suliffeqarfiup pilersaarusiortariaqarsimanera itisiliissutigaa. Suliffiup atajuartuunnginnera pillugu, sumiiffiusumiillu sulisartut suliffigisaannik tigusinnissinnaaleraangata angerlartinneqartarnissaat pillugit sulisartunik filippinerimiunik oqaloqateqarsimalluni oqaluttuarpoq.

Ukiumi pisoqarfiunerpaaq naammassingajalerpoq, suliffeqarfiutilillu 60°N ukiup taamaalinerani imminnut suliassiissutaasut tamakku naammassilerpaat. Malik Vahl Rasmussenip oqarneratuut aasap nalaani pingaarnertut sulinisinnaasoqartarpoq, ukiuuneranimi suut tamarmik qerruttarput, tamatuma nassataralugu assersuutigalugu qillerinernik suliaqarniarnerup annertunerujussuarmik piumasaqarfiulersarnera.

– Ukiuuneranut suliassaqaaluppugut, tamakkunatigut inuit suliffissaqartissinnaallugit, ikilisaasariaqarnerpulli qularutissaanngilaq. Piffissami matumani qanoq amerlatigisunik ikilisaanissarput ilisimanngilarput. Inunnut asimi atorfinitsitaasunut taakkununnga attuumassuteqarsinnaasunik suliassanik ujartuivugut, Malik Vahl Rasmussen oqarpoq, nangillunilu:

– Tamaani suliffeqarfiusumi pisoqarfik sungiusimaneqalaarpoq – tassaasoq aasakkut sulisarneq. Qillerinermik suliniutitut ittuni, ingerlatatsitut ittuni, inuit suliaqartut nalunngilaat suliassartaqanngitsumik ukiumi piffissaqartoq. Taamaalillutik aasaanerani aningaasarsiatsialannik amerlasuunik akissarsisarput, ukiuuneranilu sulinngiffeqarnerulaartarlutik.
 

Suliffeqarfiit kalaallit kulturiannik nakkutiginnittariaqarput

Malik Vahl Rasmussenip oqarneratuut sumiiffigisami inuiaqatigiinni suliffeqarfik suliffitsialattut isigineqassaaq, maannakkullu inuit suliffeqarfimmi sulisalernissamut allatsittarnerat misigisaraat. Tassunga atatillugu arlalialunnik suliffeqarfiit allat ilinniarfigisinnaasaannik taakkartuivoq – tamannalu annertuupilussuarmik kalaallit kulturiannik tikitaqartarneq, aammalu inuiaqatigiit suliaqarfigisat pillugit tikitaqartarnermut tunngavoq.

Malik Vahl Rasmussen oqaatsinik marlunnik atuisuuvoq, Kalaallit Nunaata Kujataani Qaqortumi inunngorlunilu alliartorpoq, ataataa danskiulluni, anaanaa kalaaliulluni. Suliffeqarfinni pisortatut inissisimaffinnik assut annertuututut pissarsisartut tassaasimasut danskit, imaluunniit allat avataanit takkussimasut oqaluttuarai, tamatumanilu kalaallit aningaasarsiaqarnermik isummiussamik qimataqarnissamut, aammalu pisortatut inissisimaffiusumut tikitaqarnissamut periarfissarsisimanngillat.

– Tassaapput unammillerfissat tamakku sorsuutigisama ilaat: kultureqassutsimi assigiinngissuseq, aamma sumiiffigisami inuiaqatigiinnik ataqqinninneq. Danskit namminneq aalajangiisartuuniarneq takutinniarpaat, aammalu pitsaavallaanngitsumik ilusilimmik sumiiffimmeersut tamakku iliuuseqarfigisarpaat, uagut ulluinnarni aamma kulturitsinni suut pingaartitarinerigut paasineq ajorlugit. Aamma avataanit takkuttutut ingerlatseqatigiiffinnit allaneersunit tamanna misigisarparput, danskinilli taakkuninnga unammillerfiit misiginerpaasimavavut.

Malik Vahl Rasmussenip oqarneratuut nunani tamalaani ingerlatseqatigiiffinnit angisuuneersunit amerlasuut kulturerisamut nutaamut iserfeqarnertik ilisimavaat, taamaattumillu allaanerusumik tikitaqartarput, aammalu iserfigisartik silarsuaq nutaaq ataqqivaat, imminnut tikeraatut isiginerullutik.

Sumiiffimmi inuiaqatigiinnit ataqqinninnermik pissarsisimassanngikkunik suliffeqarfiit avataanit takkuttut anusinnguutissarsisarnerat itisiliiffigaa, tamannami inuttassarsiorniarnerminni ajornartorsiutinik pissarsivigisinnaavaat. Taamaattorli piviusutigorluinnaq iluarsiiviginiarlugu tamanna suliaqarfigineqarsinnaasoq Malik Vahl Rasmussen isumaqarpoq.

– Pineqartoq tassaavoq inuit asimi sulisut oqaaseqarnerannik paasisaqarnissaq. Ilaannikkut inummut tunngasunik sunik arlaannik oqaluttuarsinnaasarput, tamakkulu suliffigisamut nassartarneri immaqa Danmarkimi sungiusimaneqanngillat, uagulli tassaavugut inuiaqatigiit ima ikissuseqartut pisortarisamut arlaannik oqaaseqalaartoqartarluni, aammalu inummut namminermut tunngasut arlaannik oqaluuserisaqartoqartarluni, Malik Vahl Rasmussen oqarpoq, itisilerpaalu:

– Sulisumik paasisaqarniarnermut piffissamik ilassutaasumik, taakkunaniillu ataqqineqalissutaaffimmik imminut piffissalertariaqarpoq. Aamma inuiaqatigiinni ataqatigiiffimmik paasisaqarnissamut tamanna tunngavoq. Assersuutitut misigisatta ilagisimavaat piniartarfiit nallernerini inuit sap. akunnerata naanerani, imaluunniit sapaatip akunnerani ataatsimi sulinngiffeqarusuttarnerat, tamannalu maannakkorpiaq pissaaq, tassami tuttunniarsinnaatitaaneq aallartimmat. Tamatuminnga danskini naalagaaqqani amerlasuuni paasinnittoqarneq ajorpoq, tamannalu suliaqarfigissallugu ajornakusuulaarsinnaavoq.

Aatsitassarsiornermik suliniut kinguaariit tullissaanut tunngavissiissaaq

Nunat tamalaani aatsitassarsiortutut ingerlatseqatigiiffinnik suleqatitut inissittarnerit Malik Vahl Rasmussenip oqarneratuut Kalaallit Nunaanni siusinnerusumi takuneqarsimanngillat. Nammineq suliffeqarfiutimi taamatut suleqatigiiffinnik ilaaffeqalernera aningaasarpapilussuarnik iluanaarniaannarluni pisimanngitsoq oqaluttuaraa, tassaasimavorli suliffeqarfiup sapinngisamik annertuunerpaanik sumiiffigisami sunniuteqarnissaanik, aammalu aatsitassarsiorfimmi ilanngunnissamik qularnaariniarneq.

– Tassaavoq ilorraap tungaanut allanngoriartorfiullunilu siunissami oqaluttuarisaanitsinnik oqaluttuaalersussaaneranik neriuutigisara. Pineqartoq tassaavoq ilutsimik kalaallit peqataarusunnerinik, aammalu aatsitassarsiorfimmi maskiinanik aqutsisutut aamma underground machine operationsinik (nunap iluani maskiinanik suliaqarfigisanik) atorfinnik pissanganarlutillu nuannersunik isumaginnikkusunnerannik takutitaqarnissaq. Uagut piviusutigut taamatut alloriarsimanerput, aammalu aallaqqaataaniilli sumiiffigisameersunik taama amerlatigisunik angalaqataasunik ilaasoqarnerput tassaapput uannut tulluusimaarutini annertunerpaat ilaat.

Aatsitassarsiornermik suliniummik pilersaarut tassaavoq ukiunut tulliuttunut hunnorujunut piffissamut ungasissumut pilersaarusiorneq, aammalu kinguaariit tullissaannut marlussunnut tunngavissanik inissitanik pilersitsinissaq. Tamanna Malik Vahl Rasmussenimut tassaassaaq kingumut qiviartagassaa, aammalu ingerlatilersimaneranik tulluusimaarutigisaa.

Sivikinnerusoq isigissaguniuk, aammalu ukiut tulliit tallimat siulittuuteqarfigalugit suliffeqarfik ajornanngippat aatsitassarsiorfimmi sulianik tamanik tunniussaqarsimanissaannik suliffeqarfiup suleqatigisaasa Malik Vahl Rasmussenimik, taassumalu sulisuinik naammagisaminnik tutsuigisaqalerfiattut inissisimaffimmut pisimassanera Malik Vahl Rasmussenip taakkartuutigaa. Taavalu ukiut tallimat qaangiuppata aatsitassarsiorfik tunisassiortunngorsimassaaq.

Malik Vahl Rasmussenip oqarneratuut tamanna aatsitassarsiorfiup ingerlannissaanut inunnik eqqortunik peqarnissaamik, maskiinanik isumaginnittoqarnissamik, aammalu asimiiffimmik ingerlassanullu atortorissaarutinik ingerlatsisartussanik nassataqartariaqarpoq. Tamatigut avataanit immikkut paasisimasallit pissarsiarinissaat pisariaqartinneqartuarumaassasoq itisiliivigaa, ajornanngippalli orninniakkamissut sulissutiginiagaat tassaavoq ilinniagaqartitsinermik ingerlatassat, piffissamut ungasissumut suliffeqarfimmut pisariaqartitanik pinngorumaartussanik aaqqissuussiffigisat.

– Ingerlatsilluassagutta ukiut tallimat qaangiunnerini aatsitassarsiorfimmi atorfeqartuni 75 %-it tassaassapput sumiiffigisamit atorfinitsitat. Pingaarnerpaatitara tassaavoq uagut ukiut tallimat qaangiunneranni sumiiffimmi inuiaqatigiinni inissilluarlugu ingerlasumik ilinniagaqarnermut ingerlassamik pilittut aatsitassarsiorfimmik ingerlatsinermik tamakkiisumik tigusaqariartornissarput, taamaalillutalu taamaalinerani nioqquteqarfigisaq tulluartoq saniatigut ingerlatarissallutigu.

Aatsitassarsiorneq Kalaallit Nunaannut tamakkiisumik tunngavimmik pilersitaqarsinnaavoq

Kalaallit Nunaanni annertuumik piukkunnaateqarnerata paasinissaata pingaartuunera Malik Vahl Rasmussenip oqaluttuaraa, pissutigalugu allanngoriartorfik suliffeqarfimmit isigineqartoq ima annertutigilersinnaammat Kalaallit Nunaanni pilersinneqarsinnaasutut immikkoorluinnartutut suliffeqarfiulersinnaalluni.

Siunissami aningaasaqarnikkut namminersortuuffimmut naleqqiullugu tamatuma pingaarutilittut inissisimaffeqarsinnaanera taakkartuutigaa, aammali ilinniagaqarnermi inissisimaffimmik kivitsinermut tunngatillugu, aammalu piginnaasanut inuiaqatigiinniittunut naleqqiullugu.

– Allanngoriartornermik ingerlassatsinni annertunerpaarpaamik pingaarnerutitara tassaavoq suleqatigisatta, aatsitassarsiornermik ingerlatseqatigiiffiup Critical Metals’ip, ukiut 15-init 20-t iluini aatsitassarsiorfimmik ingerlatsinermik tamakkiisumik tigusaqarsinnaanitsinnik killiffigisassatsinnik ajorinnittuussannginnera. Aatsitassarsiorfimmi sivisuumi ingerlataasuni pisariaqartitat suunerinut naleqqiullugit annertussutsimut isumalimmut annertusiartornissaq uagutsinnut tunngasuuvoq.

Malik Vahl Rasmussenip oqarneratuut aatsitassarsiornermi ukiunut 100-nit 150-nut takunnissinnaasoqarnera geologit taakkartuutigaat. Tamanna aatsitassarsiorfimmi suliffinnik aalajangersimasunik 250-inik piukkunnaatissiisoq erseqqissaavigaa, ilanngunneqassallutik illoqarfimmit aatsitassarsiorfimmik kiffartuussinermut atatillugu toqqaannartuunngitsunik suliffinnik 75-init 100-nut piukkunnaateqarfigisat.

– Illoqarfimmut Qaqortutut ittumut, 3.000-init innuttaaffilimmut tassaavoq kivitsissut annertooq, aammalu maannakkumiilli assersuutigalugu Fly-in-Fly-Out’imi (FIFO-mi) atorfilinnik sinerissamit ikiorneqartariaqalereersimalerpugut. Tamakku tamavimmik uagut suliffittut kisitta pinnata aammali Kalaallit Nunaannut tamarmiusumut uanga isinni tunngavissamik pilersitseqataasinnaapput. Taamaattumik iserfigiartugarput tassaavoq siunissaq assupilorujussuaq pissanganartortalik.

Kalaallit Nunaanni allaaserisat allat atuakkit uani